Er zijn in de wetenschap verschillende discussies gaande over het verschil tussen burnout en depressie. De vraag is soms of er überhaupt een verschil is tussen de twee. Degenen die burnout vooral als psychische aandoening zien (zoals veel psychologen en psychiaters), zullen vrij eenvoudig concluderen dat burnout wel heel erg lijkt op een depressieve stoornis.

Zo kan je zowel bij een burnout als een depressie ontzettend moe zijn en negatieve gedachten hebben over jezelf of de toekomst. Er kunnen slaapstoornissen optreden en er ontstaan soms problemen met nadenken of concentreren. Je kan het gevoel hebben dat je niks meer kan en/of helemaal nergens meer zin in hebt. Dingen die je voorheen leuk vond zijn nu misschien helemaal niet meer leuk. Vanwege deze overlappende aspecten kan het lastig zijn om te bepalen of je nou een burnout hebt, een depressie, of misschien zelfs allebei.

Als extra uitdaging bestaat er in de GGZ géén diagnose voor burnout. Daardoor wordt er -als je een burnout hebt- al vrij gauw “depressie” gezegd en een behandeling ingezet die daarop gericht is. Ook veel huis- en bedrijfsartsen doen hetzelfde. Als je een burnout hebt dan bestaat dus de kans dat je burnout niet begrepen wordt en de onjuiste adviezen krijgt.

De verschillen

Gelukkig is er een aantal verschillen te vinden tussen de twee. Hieronder volgt een lijstje dat is gebaseerd op een artikel uit 2017 van de Stichting Burnout. Zowel deze organisatie als het artikel bestaat inmiddels niet meer. Er is onderscheid te maken tussen burnout en depressie op een aantal onderdelen. Op basis daarvan kan het wat makkelijker worden om voor jezelf te bepalen of je neigt naar burnout, naar een depressie of naar allebei. Je kan deze punten voorleggen aan de huisarts, psycholoog of andere behandelaar.

Hoe het begint

Een burnout wordt direct veroorzaakt door een overbelasting. Je bent langdurig belast geweest zonder daarvan voldoende te (kunnen) herstellen. Je kan meestal nog precies vertellen wanneer de instorting plaatsvond en je burnout begonnen is. Bij een depressie daarentegen is geen sprake van een duidelijke overbelasting en kan er ook geen duidelijk moment van instorting aangewezen worden.

Lichamelijke aspecten

Bij een burnout is het lichaam overspannen en uitgeput. Het brein is overprikkeld en hoge (spier)spanning, onrust en/of moeheid kunnen elkaar afwisselen. Er is daarnaast meestal een veelheid aan wisselende lichamelijke klachten aanwezig, zoals duizelingen, hoofdpijn, buikpijn, trillen, hersenmist, spierpijnen, slapte, slaapstuipen en maag- en darmklachten. Deze kunnen willekeurig lijken te ontstaan en ook zomaar weer verdwijnen. Als de burnout zich herstelt dan zullen deze klachten ook vanzelf weer afnemen. Bij een depressie is geen sprake van lichamelijke aspecten die zich op dezelfde manier manifesteren.

Sociale contacten en plezier hebben

Iemand met een burnout is in staat om plezier te hebben maar heeft daar geen energie voor. Je kan ondanks de vermoeidheid lachen om grapjes en bent meestal bereid om iets met anderen te doen, ook al weet je dat het te veel voor je zal zijn. Bij een depressie is het niet goed mogelijk om plezier te voelen. Ook als je nadenkt of fantaseert over iets leuks of iets gezelligs dan verbetert je stemming niet. Het is moeilijk om ergens zin in te krijgen, en je wil meestal niets van anderen weten.

Het gevoel

Je voelt je uitgeput, gespannen of angstig als je een burnout hebt en je wil heel graag dat je weer energie en een goed gevoel krijgt. Bij een depressie voel je je zwart of donker van binnen en wil je eigenlijk liever helemaal niets meer voelen.

Zin van het leven

Bij een burnout zie je doelen en zingeving voor het leven. Je wil het liefst herstellen en het oude leven weer oppakken. Bij een depressie voelt het leven betekenisloos of waardeloos.

Als je een burnout hebt dan kan je best af en toe eens denken dat het leven, met zoveel klachten en vermoeidheid, geen zin meer heeft. Als je ook nog eens de midlife-leeftijd hebt bereikt dan zal je misschien ook nadenken over wat nou eigenlijk de bedoeling van het leven is en hoe het zal eindigen. Desondanks heb je een sterke wens om te herstellen en weer gezond verder te leven.

Iemand met een depressie wil van het innerlijke lijden af. Men denkt met enige regelmaat aan de dood of aan zelfdoding.

Behandeling en herstel

Een burnout is te herstellen door externe factoren aan te passen zoals veranderen van het gedrag, het nemen van meer rust en slaap, en werken aan energieherstel. De overbelaste hersenen wordt ontprikkeld door ze met rust te laten. Ook het aanpassen van werk- en gezinstaken en het wegnemen van stressfactoren heeft een direct effect op het herstel. Het zenuwstelsel wordt vanuit een overbelaste toestand langzaam weer teruggebracht naar een normale balans door inspanningen en rust steeds af te wisselen.

Bij een depressie heeft dit allemaal geen invloed. De aandoening zit binnen in de patiënt zelf. Er is een activerende benadering nodig, samen met gesprekstherapie om negatieve gedachten weg te nemen en betere verwachtingen van zichzelf te krijgen of de kijk op de toekomst te verbeteren. Antidepressieve medicatie kan hierbij centraal staan.

Een burnout daarentegen wordt niet opgelost met antidepressiva. Deze kunnen weliswaar de stemming verbeteren of angsten verminderen, maar genezen de verstoorde energiebalans en de overprikkeling niet. Antidepressiva kunnen hier een hulpmiddel zijn dat naast de juiste herstelmaatregelen wordt gebruikt.

Rust en slaap

Het toepassen van extra rust en slaap zal bij een burnout bijdragen aan het opladen van de batterij en het afnemen van de spanning. Dutjes overdag dragen bij aan een betere nachtrust en dat is van belang om te kunnen herstellen.

Bij een depressie werkt het precies omgekeerd: extra slaap en dutjes overdag zijn juist af te raden omdat ze kunnen leiden tot een slaapstoornis. Je gaat er ’s nachts slechter van slapen.

Iets dat bij een burnout dus helpend is, zal bij een depressie juist slecht uitpakken. Om deze reden is het van belang om helder te krijgen of er sprake is van een burnout, een depressie of allebei.

Een burnout, een depressie, of allebei?

Zoals je hebt kunnen lezen zijn er duidelijke verschillen te zien tussen een burnout en een depressie. Natuurlijk is het mogelijk dat je ze allebei hebt. Een burnout kan bovendien leiden tot deprimerende gedachten of een depressie, en het kan lastig zijn om er dan achter te komen wat er aan de hand is.

Wie een burnout heeft van waaruit een depressie ontstaat zal kunnen opmerken dat naarmate er herstel plaatsvind, de depressie ook langzaam verdwijnt. De depressieve klachten bewegen mee met de aanwezige spanning en de uitputting en hoeven dan niet apart opgelost te worden.

Als je de bovenstaande verschillen doorneemt of bespreekt met een partner, vriend(in), arts of psycholoog dan zal je meestal vrij snel kunnen zien wat voor jou het meest herkenbaar is. Samen met een behandelaar kan je dan kijken wat de beste strategie is.