Ons lichaam bevat een figuurlijke batterij die elke dag voldoende moet worden opgeladen. De energie die erin zit wordt verbruikt bij alles wat je doet. Of het nou gaat om werken of studeren, gezellige uitstapjes doen of gewoon een zak chips eten en TV kijken; het kost állemaal energie en die moet weer worden aangevuld.

Dit doe je natuurlijk door ’s nachts te gaan slapen, maar dat is niet genoeg. De energie die je nodig hebt komt uit voedsel en om ervoor te zorgen dat je lichaam de energie uit het eten en drinken kan halen is óók overdag rust nodig.

Rust is echter niet alleen maar nodig voor een goede spijsvertering. Het is ook essentieel voor het verwerken van emoties en hersenprikkels. Onze hersenen doen dit voor een deel ’s nachts tijdens de slaap, maar óók overdag moet het voldoende worden gedaan. Rusten overdag is namelijk iets anders dan slapen in de nacht, en beide zijn nodig om ervoor te zorgen dat je hierin geen achterstanden oploopt.

Activiteiten

Activiteiten zijn het tegenovergestelde van rust. Daarvan bestaan twee soorten: lichamelijke activiteiten en hersenactiviteiten. Lichamelijke activiteiten zijn alles waarbij je beweegt. Denk hierbij niet alleen aan sporten maar ook aan lopen, autorijden, fietsen, de trap op- en neer, een dansje doen, de vaatwasser leeghalen, winkelen, met een huisdier spelen, etc. Hersenactiviteiten bestaan uit nadenken, concentreren, redeneren, analyseren en dingen onthouden. Maar let op: ook emoties die verschijnen en informatieprikkels die binnenkomen via onze zintuigen vallen onder de hersenactiviteiten.

Zolang je doorgaat met allerlei activiteiten -of het nou lichamelijke of hersenactiviteiten zijn- zullen de genoemde processen zoals de spijsvertering en het verwerken van emoties en prikkels op een laag pitje staan. Soms staan ze zelfs helemaal stil. Om deze reden moeten activiteiten altijd worden gevolgd door voldoende rust. Dit geldt niet alleen voor mensen die een burnout hebben; het geldt voor iedereen.

Er bestaan veel activiteiten waarvan wij dénken dat het rusten is terwijl het stiekem gewoon activiteiten zijn. Neem bijvoorbeeld eten, tuinieren of een pauze op het werk. Hoewel deze zaken op zich best ontspannend en prettig kunnen zijn, zijn het nog steeds activiteiten. Hetzelfde geldt voor wandelen in het bos of lekker sporten. Ook gezelligheid, appen en kleppen, gamen, op je telefoon scrollen en TV kijken zijn allemaal gewoon activiteiten.

Maar wat is dan wél rusten?

Wat is dan wél rusten?

Rusten is het met rust laten van zowel je lichaam als je hersenen. Je stopt dan met lichamelijke én hersenactiviteiten. De beste manier om dat te doen is te gaan liggen met je ogen dicht. Ongestoord en in stilte, dus geen TV, muziek, apps of andere mensen in de buurt. (Ga ook niet mediteren of andere oefeningen uitvoeren; dat zijn namelijk activiteiten.)

Enkele seconden na het sluiten van je ogen zullen er allerlei processen in je hersenen van start gaan die ervoor zorgen dat prikkels en emoties verwerkt worden. Na enkele minuten verschijnt langzaam een dieper proces dat Default Mode Network heet. Dit kan je merken omdat je gaat mijmeren of dagdromen. Dit betekent dat de hersenen in de juiste ruststand terecht zijn gekomen en aan het herstellen zijn. Ook in de rest van het lichaam beginnen er herstellende processen. Overal worden afvalstoffen opgeruimd, vindt genezing plaats als dat nodig is begint de batterij op te laden.

De ideale lengte voor een liggend rustmoment is 15 tot 20 minuten. Als je in slaap valt (maar dat hoeft niet!), zorg dan dat je een wekker zet en niet langer dan 20 minuten blijft liggen. Dutjes langer dan 20 minuten kunnen een negatief effect op de nachtslaap hebben. Wie gezond is neemt minstens één keer per dag een liggend rustmoment. Wie gespannen, vermoeid of overbelast is kan het beste drie tot vier keer per dag gaan liggen.

Het liggend rusten is gezond voor iedereen en biedt zelfs een oplossing voor allerlei lichamelijke en geestelijke klachten. Één en ander is uitvoerig beschreven (en wetenschappelijk onderbouwd) in het boek “Je vermoeidheid te lijf” van GZ psycholoog Annemarieke Fleming. Liggend rusten wordt door haar zelfs al jaren met succes ingezet, onder andere bij mensen met CVS en long-COVID.

Een gemiddeld zoogdier -van je eigen hond of kat tot een dier in het wild- zal automatisch meerdere malen per dag liggend gaan rusten met de ogen dicht. Wij als mensen weten helaas niet meer dat óók wij dit van nature zouden moeten doen. Velen van ons denken dat ’s avonds naar bed gaan wel zo’n beetje genoeg is. Dat we zelfs in bed nog even op de telefoon scrollen of een podcast aanzetten zorgt ook daar voor een extra verstoring van de natuurlijke rust- en herstelprocessen van het lichaam.

Wie alleen ’s nachts slaapt en overdag regelmatig geen échte rust neemt, zal uiteindelijk een lege batterij kunnen overhouden. De hersenen sparen daarnaast onverwerkte emoties en prikkels op, die er uiteindelijk tóch echt eens uit zullen moeten komen. Het zenuwstelsel zal steeds vaker gaan reageren met vechten-of-vluchten reacties en ontspanning wordt dan steeds moeilijker. Verschillende willekeurige klachten kunnen hierdoor vervolgens verschijnen. De huisarts zal deze meestal “onverklaard” noemen omdat er verder geen afwijkingen te vinden zijn, maar ze zijn prima te verklaren vanuit het gebrek aan échte rust.

Als dit recept lang genoeg wordt volgehouden, bijvoorbeeld meerdere maanden of zelfs jaren, dan is een burnout geen vreemde verassing meer.

Waar je tegenaan kan lopen

Het liggend rusten is voor veel mensen heerlijk. Meteen al vanaf de eerste keer kan je voelen dat er iets gebeurt in je lichaam. Dit is een fijn gevoel en verschijnt meestal na een minuut of 7 of 8, zelfs als je eigenlijk helemaal geen zin had om te gaan liggen.

Soms kan het liggen vervelend aanvoelen, vooral als je een achterstand hebt in het verwerken van emoties of prikkels of wanneer je batterij leeg is. Als na enkele minuten het default mode network van start gaat kunnen je hersenen opeens een bombardement van gedachten, emoties, beelden, geluiden, herinneringen en andere willekeurig rommel voorbij laten komen. Dat is enorm gezond en een teken dat de rust goed tot stand komt, maar het kan soms wel wat onprettig zijn. Laat deze zaken allemaal voorbijgaan als wolken in de lucht. Je hoeft niets te doen, leid jezelf niet af en houd ze niet tegen, ook al is het soms niet zo leuk.

Voor wie (ernstig) getraumatiseerd is of PTSS heeft, kunnen de hersenbeelden soms ondraaglijk zijn omdat er bijvoorbeeld flashbacks verschijnen. In dat geval is het aan te raden om te stoppen en de huisarts of psycholoog in te schakelen.

Als je een burnout hebt kan je een aversie hebben tegen het liggend rusten. Ook al lijkt het je nog zo’n goed idee en wil je het écht gaan doen, je zenuwstelsel kan gaan dwarsliggen. Het voelt dan alsof je juist NIET moet gaan rusten. In sommige gevallen kan het zelfs wat eng aanvoelen om rust te nemen. Het zenuwstelsel is dan zó gewend aan activatie en “aan” staan, dat het rusten als een gevaar wordt gezien. Dit wordt relaxation induced anxiety genoemd; angst die verschijnt bij ontspanning. Dit gevoel zal gelukkig vanzelf afnemen na enkele dagen of weken met voldoende rustmomenten.

Tijdens het liggend rusten is het mogelijk dat er lichamelijke klachten verschijnen. Van hartkloppingen en steken op de borst tot spierschokjes en slaapstuipen. Bonkende hersenen, angstverschijnselen, zweten, het koud krijgen of juist warm. Opeens honger of dorst krijgen, of plots naar de WC moeten. Ook dit hoort er allemaal bij, is niet gevaarlijk en betekent dat je op de juiste manier aan het rusten bent. Aanvaard deze klachten en laat ze langzaam voorbij gaan, net zoals het gerommel in de hersenen. Ga naar het gevoel toe en ga er niet tegenin. Probeer ook niet om de klachten weg te krijgen of op te lossen. Je hebt geen ziekte of afwijking; je lichaam is nu op de juiste manier aan het doen wat lang geleden al had moeten gebeuren: herstellen.

De klachten die kunnen verschijnen zijn gelukkig vaak mild en prima te hanteren. Ze zullen langzaam vanzelf afnemen naar mate het zenuwstelsel kan wennen aan het feit dat het rusten veilig is. Als je klachten zeer ernstig of zelfs ondraaglijk zijn, neem dan contact op met de huisarts.

Maar dit kan toch niet zomaar?

Het is normaal dat je, wanneer je dit artikel leest, meteen denkt:“leuk, maar ik kan toch helemaal niet liggend gaan rusten want ik moet werken, ik heb kinderen, ik heb klanten,” etc.

De meeste mensen die eraan beginnen zullen echter merken dat telkens een kwartiertje liggend rusten prima te implementeren is omdat het zo simpel is. Het kost maar een paar minuten en je hoeft je ook niet om te kleden o.i.d. Je hoeft er niets voor te kopen, je hebt geen apps nodig en iedereen kan het.

Je hoeft ook niet per sé te liggen; zittend kan het ook, al is dat niet ideaal. Je hoeft ook niet per sé een bank of bed te hebben. Het kan ook in het gras, op het strand of zelfs in de auto met de rugleuning naar beneden. Op het werk kan er meestal wel wat geregeld worden voor liggend rusten. Zelfs als je werkgever geen hippe relaxruimtes of chillzones heeft kan je een slaapmatje meenemen en in een apart kamertje plaatsnemen. Desnoods doe je het in je auto.

Maar de verloren tijd dan? Hoe meer minuten je rust hoe minder je aan het werken bent, en er is nog zoveel te doen! Gelukkig kan je de kwartiertjes die je besteedt aan liggend rusten dubbel en dwars terugverdienen. Je wordt gezonder, krijg meer energie en bent vaker ontspannen. Dit merk je in je productiviteit, je stemming en je verbeterde mogelijkheid om drukke of spannende momenten te doorstaan.

Als je de ligmomenten in je agenda inplant rondom je activiteiten dan is het goed te doen. Wanneer je agenda veel te vol is om er nog iets tussen te proppen dan zou ik willen zeggen: dat bewijst dat is er helemáál een noodzaak is om serieuze stappen te ondernemen en het liggend rusten officieel aan je leven toe te voegen. Je lichaam zal je dankbaar zijn.

Burnout

Dit artikel is tot hier aan toe van toepassing op iedereen. Gezond of niet, succesvol of niet, gelukkig of niet. Liggend rusten met de ogen dicht is een noodzaak voor elk zoogdier.

Als je een burnout hebt, dan heb je een energietekort en zijn je hersenen overbelast. Je weet inmiddels dat dit nou precies de twee dingen zijn waar liggend rusten dé oplossing voor biedt! Liggend rusten is dus iets dat je bijzonder goed kan gebruiken om te herstellen van een burnout. In een goed herstelprogramma voor burnout is te herkennen zal liggend rusten, meerdere malen per dag, te vinden zijn.